Specyficzne trudności w nauce
Czym jest dysleksja rozwojowa?
We współczesnym świecie trudności z czytaniem i pisaniem oraz wykonywaniem prostych operacji matematycznych, są przyczyną wykluczenia społecznego. Problemy te, określane terminem dysleksji rozwojowej, dotyczą wg różnych ocen 10-30% dzieci, dlatego stanowią jeden z kluczowych przedmiotów diagnozy oraz terapii pedagogicznej.
Specyficzne trudności w uczeniu się czytania i pisania u dzieci, które pojawiają się od początku nauki szkolnej i mają charakter stały, określane są jako dysleksja rozwojowa. Określamy je jako specyficzne, gdyż dotyczą dzieci o dobrych możliwościach intelektualnych, bez schorzeń neurologicznych czy zaniedbań dydaktycznych. Osiągają one dobre wyniki w nauce z wyłączeniem czytania, pisania i liczenia, mimo dużego wkładu pracy, by problemy te zniwelować.
U dzieci z dysleksją rozwojową zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno-motorycznej.
W obrębie tego zagadnienia wyróżnia się 4 formy zaburzeń:
- dysleksja – termin ten stosowany jest również w węższym zakresie, charakteryzując nasilone trudności z opanowaniem czytania (bardzo wolne tempo czytania, brak płynności, brak zrozumienia czytanego tekstu)
- dysortografia – nasilone trudności z poprawnym ortograficznym pisaniem, ze skłonnością do błędów specyficznych, a nie typowo ortograficznych (zasady ortografii zazwyczaj są dziecku znane)
- dysgrafia – nasilone trudności z graficznym zapisem (brzydkie, niekaligraficzne pismo, liczne trudności w odtwarzaniu liter, zacierające czytelność pisma)
- dyskalkulia – nasilone trudności w rozwiązywaniu najprostszych nawet zadań matematycznych, np. trudności w dodawaniu czy mnożeniu
Mogą one występować pojedynczo, a także wszystkie naraz (nasilona postać dysleksji).
Jakie są przyczyny powstania zaburzeń?
Przyczyny powstawania dysleksji rozwojowej nie w pełni znane. Istnieje kilka koncepcji wyjaśniających etiologię zaburzeń w nauce czytania i pisania:
- genetyczna – teoria dziedziczenia zmian
- organiczna – teoria mikrouszkodzenia struktury mózgu w czasie ciąży, porodu, spowodowane np. lekami, niedotlenieniem
- hormonalna – nieprawidłowy rozwój lewej półkuli mózgowej spowodowany nadprodukcją testosteronu w okresie płodowym
- psychodysleksja – zaburzenia emocjonalne, stres, uraz psychiczny
Co zrobić, gdy Twoje dziecko / Twój uczeń ma dysfunkcję?
Aby terapia była skuteczna, warto podejmować ją na zanim pojawią się właściwe objawy dysleksji, czyli u dziecka w wieku przedszkolnym lub we wczesnym okresie nauki szkolnej. Zaobserwować wówczas można dysharmonię rozwoju psychoruchowego (opóźnienia rozwoju niektórych funkcji poznawczych i ruchowych), które leżą u podstaw uczenia się czytania i pisania. W takich wypadkach mówi się o podwyższonym ryzyku dysleksji.
Diagnozę dysleksji rozwojowej prowadzi zespół specjalistów: psycholog, pedagog, logopeda, lekarze - foniatra, okulista, psychiatra dziecięcy.
Badane są wówczas:
- poziom czytania i pisania (badanie pedagogiczne)
- poziomu rozwoju umysłowego (badanie psychologiczne)
- funkcje uczestniczące w czynności czytania i pisania: językowych, percepcyjno-motorycznych i ich integracji (badanie psychologiczne i pedagogiczne)
- w przypadku zaburzeń emocjonalnych i psychosomatycznych, spowodowanych długotrwałym stresem, włączana jest także konsultacja u logopedy (badanie mowy), a także u psychiatry dziecięcego.
Opinia specjalistyczna nie zwalnia ucznia od wymagań lecz ma służyć ukierunkowaniu pomocy (terapii pedagogicznej).
Informacją o objawach dysleksji jest przede wszystkim ocena głośnego czytania (tempa, techniki i liczby błędów) oraz stopnia zrozumienia przeczytanego tekstu. Z kolei ocena poziomu pisania obejmuje analizę zeszytów oraz prac pisemnych dziecka: ze słuchu (dyktando), ze wzoru (przepisywanie), z pamięci.
- Im wcześniej dzieci z zaburzeniami zostaną objęte specjalną opieką, tym łatwiej będzie zapobiec ich trudnościom szkolnym.
- Pomocy uczniom z dysleksją należy udzielać w każdym wieku. Nigdy nie jest na to za późno.
Po pomoc warto zwrócić się do:
- logopedy
- nauczyciela i wychowawcy klasy
- pedagoga i psychologa szkolnego
- poradni psychologiczno–pedagogicznej lub specjalistycznej
